Opracowanie Anna Prochwicz 

Opanowywanie umiejętności czytania i pisania stanowi jeden z najistotniejszych elementów nauki w zerówce jak i w pierwszych latach szkolnych Trudno sobie wyobrazić dobrego ucznia, który nie opanował postępów w czytaniu i pisaniu.

           Sytuacja dziecka mającego trudności w nauce jest zatem wyjątkowo trudna i niekorzystna, ponieważ pierwsze niepowodzenia stają się często przyczyną zniechęcenia dziecka do nauki, powodują różnego rodzaju reakcje nerwicowe oraz trudności wychowawcze, spotęgowane dodatkowo nieprawidłową reakcją środowiska rodzinnego.

            Wczesna interwencja może w znacznej mierze zmniejszyć skutki zaburzeń dyslektycznych – czyli trudności w czytaniu lub dysgraficznych  trudności w pisaniu.

             Szukając zatem odpowiedzi na postawione pytanie jak pomóc dziecku z trudnościami w nauce należałoby zdać sobie sprawę z różnych przyczyn ich występowania.

PRZYCZYNY  NIEPOWODZEŃ  W NAUCE 

   1. Pierwszą przyczyną , z jaką łączy się niepowodzenie w nauce jest, ogólny poziom intelektualny dziecka:

-dzieci ze słabym lub globalnie opóźnionym rozwojem umysłowym trudniej będą uczyć się liter  ich znaczenia , odwzorowywania,

-dzieci te pracują wolniej, nie nadążają za większością klasy , nie rozumieją bardziej złożonych poleceń ,

-ubogi słownik , nieprawidłowa budowa zdań, trudności w oderwaniu się od konkretów abstrakcyjnych i przejściu do znaków graficznych , jakimi są litery.

 W przypadku stwierdzenia słabej sprawności umysłowej należy poddać dziecko badaniu psychologicznemu zastosować się do jego wskazówek.

   2. Odrębną przyczyną mogącą powodować trudności jest nieprzystosowanie społeczne :

-np. brak motywacji do nauki oraz zaburzenia rozwoju emocjonalno-społecznego, często się mówi o nich dzieci „zdolne, ale leniwe”.

 Koniecznością jest rozbudzenie zainteresowania dziecka nauką , chęcią poznania, dowiadywania się. Duży wpływ ma tu ambicja dziecka jak i sympatia do nauczyciela. Wskazówką dla rodziców jest zatem wyrabianie w dziecku ambicji, potrzeby sukcesów oraz podtrzymywanie autorytetu nauczyciela.

   3. Najczęstszą formą zaburzeń jest nadpobudliwość psychoruchowa , która może przejawiać się w sferze ruchowej (wzmożona ekspansja ruchowa, ruchowy niepokój ),w sferze emocjonalnej (dzieci te z błahych powodów kłócą się , złoszczą, gniewają, płaczą, są agresywne i konfliktowe),w sferze poznawczej (zaburzenia uwagi, pochopności i pobieżności myślenia, zbyt szybkie nie przemyślane odpowiedzi).

   4. Dzieci zahamowane mają również trudności w funkcjonowaniu w roli ucznia:

charakteryzują się mniejszą ruchliwością , wolno kojarzą fakty, reagują z opóźnieniem, trudno jest czymś je zainteresować , są bierne.

   5. Powodzenie w nauce zależy też od rozwoju fizycznego dziecka i od ogólnego stanu jego zdrowia-długotrwałe choroby obniżają poziom pracy dziecka, natomiast słaby wzrok lub słuch utrudniają korzystanie z lekcji.

 NA CZYM POLEGA UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA I PISANIA 

     Proces pisania wymaga skomplikowanych czynności .Dziecko musi prawidłowo spostrzegać oraz zapamiętywać graficzny obraz poszczególnych liter, musi rozpoznawać dźwięki wchodzące w skład wyrazu, podporządkować im odpowiednie znaki graficzne i w należytej kolejności je zapisać. Oprócz tego proces pisania wymaga sprawnej ręki.

    Podczas nauki czytania dziecko również dokonuje analizy i syntezy wyrazów.

W pierwszym okresie rozpoznaje litery, łączy je w sylaby, proste wyrazy. Na początku dziecko zwykle literuje aby odczytać go w całość , potem najczęściej sylabizuje – rozpoznaje od razu po 2,3 litery i łączy je w sylaby. Przechodząc do czytania głośnego , dziecko odczytuje wyrazy całościowo.

    Podsumowując: dziecko musi rozpoznać prawidłowo litery, należycie je różnicować, zapamiętać wzajemne położenie tych liter obok siebie w wyrazie – wszystko to warunkuje konieczność dobrej orientacji przestrzennej oraz percepcji wzrokowej. Oprócz tego proces czytania wymaga też prawidłowej percepcji słuchowej- ucząc się czytać , dziecko musi usłyszeć i zapamiętać poszczególne słowa.

JAKIE SĄ OBJAWY ZABURZEŃ U DZIECI ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W CZYTANIU I PISANIU

  a) zaburzenie analizy i syntezy wzrokowej:

w czytaniu mylenie liter kształtopodobnych, czytanie nie rytmiczne, długie utrzymywanie się literowania ;dziecko koncentruje się na technicznej stronie czytania, co utrudnia rozumienie treści,

w pisaniu mylenie liter kształtopodobnych, opuszczanie drobnych elementów graficznych, błędy ortograficzne,

słaba pamięć wzrokowa- w czytaniu zdarza się przestawianie liter lub całych cząstek wyrazów , przeskakiwanie linijek druku,

zbyt długa koncentracja nad rozpoznawaniem liter i syntezą wyrazów (aby wybrnąć z przykrej sytuacji , dzieci z zaburzoną percepcją wzrokową zgadują podczas czytania znaczenie wyrazów lub uczą się czytać na pamięć),

rysunki ubogie w szczegóły , mają zakłócone proporcje i stosunki przestrzenne,

trudności w posługiwaniu się mapą oraz w nauce języków obcych,

ubogi opis obrazka, wypowiedzi skąpe, niepełne, gdyż dziecko zauważa małą liczbę szczegółów;

  b)zaburzenia analizy i syntezy słuchowej :

w wypowiadaniu się ubogi słownik, często agramatyczny,

w czytaniu długo utrzymujące się literowanie, kłopoty z syntezą dźwięków, nieuwzględnianie znaków przystankowych,

w piśmie mylenie liter dźwiękopodobnych ,opuszczanie liter i sylab, gubienie liter przy zbiegu spółgłosek, opuszczanie końcówek wyrazów,

często w pisaniu ujawniają się wady wymowy,

słaba pamięć słuchowa (trudności w uczeniu się wierszyków, języków obcych);

  c ) obniżona sprawność manualna:

w rysunkach widoczny zbyt mały lub zbyt duży nacisk ołówka, rysunki niestaranne,

w piśmie wolne tempo, dysproporcje między literami, litery wychodzą poza linię, nieprawidłowe połączenia między literami, różne nachylenia liter;

  d ) zaburzenia orientacji przestrzennej:

podczas opowiadania obrazka trudności w opisie relacji przestrzennych (na lewo, na prawo, na dole, nad pod, itp.)

trudności w rozplanowaniu rysunku, zakłócenia proporcji elementów,

opuszczanie liter , sylab , a nawet całych linijek,

w piśmie mylenie liter różniących się położeniem w stosunku do osi pionowej(d-g,b-p) lub poziomej (m-w, n-u). 

JAK POMÓC DZIECKU MAJĄCEMU TRUDNOŚCI W NAUCE CZYTANIA I PISANIA

    Ważna jest tu współpraca rodziców z nauczycielem oraz chęć pracy z dzieckiem w domu, która w bardzo dużym stopniu niweluje w/w zaburzenia i pomaga prawidłowo funkcjonować w przedszkolu , a później w szkole osiągać dobre wyniki w nauce.

     W literaturze, specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu często nazywane są dysleksją rozwojową albo zaburzeniami rozwoju czynności pisania i czytania.

Na ogół przyjmuje się ,że występujące zaburzenia mogą być uwarunkowane wieloma różnymi czynnikami.

Pewne jest , że duży wpływ mają zaniedbania środowiskowe.

Profesor M. Bogdanowicz wyróżnia kilka typów dysleksji:

1.dysleksja typu wzrokowego,

2.dysleksja typu słuchowego,

3.dysleksja integracyjna,

4.dysleksja typu mieszanego

Do wskazania rodzaju poszczególnych trudności przyjmuje się na ogół trzy pojęcia :dysleksja, dysortografia, dysgrafia.

DYSLEKSJA- jest terminem określającym specyficzne trudności w czytaniu.

DYSORTOGRAFIA-to specyficzne trudności w pisaniu, przejawiające się popełnianiem różnego typu błędów, w tym ortograficznych.

DYSGRAFIA-to zniekształcenia strony graficznej pisma.

    Występujące u uczniów specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu powinny być wcześnie zdiagnozowane. Daje to możliwość podjęcia szybkich kroków terapeutycznych.

Ogromną rolę w rozwijaniu zdolności poznawczych dziecka ma praca w przedszkolu. Dbałość o prawidłowy rozwój dziecka spełnia funkcję profilaktyczną; zapobiega niepowodzeniom szkolnym lub łagodzi objawy opóźnień i dysharmonii  rozwojowych.

Czujność nauczyciela i nie bagatelizowanie wczesnych trudności w czytaniu i pisaniu jest bardzo ważnym elementem rozpoznawania przyczyn i organizowaniu pomocy.

    Obniżenie wymagań programowych nie może zamykać sprawy ucznia dyslektycznego .Konieczna jest wszechstronna pomoc w pokonywaniu trudności. Poznanie problemów ucznia, jego trudności w nauce i podjęcie w porę działań , jest istotnym czynnikiem zapobiegającym powstawaniu różnorodnych niekorzystnych i daleko idących skutków wpływających na jego osobowość i losy życiowe.

Dzieci dyslektyczne nie powinny:

-stosować rywalizacji i stawiać za wzór zdolniejsze dzieci;

-czytać głośno przy całej klasie;

-czytać zbyt długich tekstów;

-pisać dyktand;

-nie omawiać błędów przy całej klasie;